Uit de pers

ESTHER CHÁVEZ CANO
GEEFT DE VROUWEN VAN JUÁREZ EEN STEM

Deze bekroonde Mexicaanse activiste, die 16 jaar geleden als eerste de vrouwenmoorden in Ciudad Juárez aan de kaak stelde, voert nu ook een tweede, meer persoonlijke strijd.

Bron: People en español, maart 2009

Toen Esther Chávez 16 jaar geleden een lijst opstelde met de namen van alle vermoorde en verdwenen vrouwen in Ciudad Juárez om gerechtigheid te eisen, dacht ze nog dat ze een paar maanden later weer als leidinggevende bij een bedrijf in Mexico Stad zou werken.

Maar de straffeloosheid van deze misdaden hield haar tegen, evenals het leed van de moeders die vergeefs bleven zoeken naar hun verdwenen dochters en naar hun moordenaars.

“Ik begrijp niet waarom we na 16 jaar nog steeds niet weten door wie deze vrouwen werden vermoord”, zegt Esther Chávez Cano, die tot op heden 400 moorden registreerde. “Er zijn al veel zondebokken aangewezen en de autoriteiten zeggen dat de meeste gevallen zijn opgelost, maar in werkelijkheid is het verdriet van de moeders alom aanwezig. Hun gezichten staan nog altijd even droevig als toen hun dochters werden vermoord en dat zal zo blijven totdat gerechtigheid is geschied”.

Door dit verdriet, dat is omgezet in frustratie door het uitblijven van doelmatige acties van de Mexicaanse regering, kwam Esther Chávez in beweging: in 1999 richtte ze Casa Amiga op, een centrum in Ciudad Juárez dat kosteloos therapie en rechtsbijstand verleende aan ruim 200.000 slachtoffers van geweld, voor het merendeel vrouwen en kinderen.

Een pionierstaak op de grens van Mexico en de Verenigde Staten, waarvoor Esther Chávez internationale erkenning kreeg in de vorm van prijzen, en waarvoor ze in december in eigen land werd bekroond met de nationale Mensenrechtenprijs.

De Mexicaanse president Felipe Calderón zei bij de uitreiking van de prijs, “Haar moedige aanklacht was onontbeerlijk om de maatschappij, de autoriteiten, de publieke opinie en de hele wereld bewust te maken van het geweld tegen vrouwen in Ciudad Juárez. Dit geweld is een trieste zaak, die al een aantal jaren leidt tot grote verontwaardiging onder de Mexicanen”.

Naast deze niet-aflatende strijd voert Esther Chávez sinds een paar jaar een tweede, persoonlijke strijd: drie jaar geleden werd bij haar longkanker vastgesteld en zou ze nog maar negen maanden te leven hebben. Nu krijgt ze chemotherapie en zoekt met het bestuur van Casa Amiga naar een opvolgster en naar financiële middelen zodat het werk met of zonder haar kan worden voortgezet. “De dokters zeggen dat ik niet ‘kapot’ te krijgen ben”, zegt ze lachend. In haar strijd tegen kanker wordt ze gesteund door vrienden, bekenden en medewerkers van het centrum. Ze weet dat ze een opdracht heeft te vervullen . “Er moet veel werk worden verzet”, zegt de activiste die druk uitoefent op de autoriteiten via bijeenkomsten en persconferenties, en die de armste bevolkingsgroepen van Juárez bijstaat telkens wanneer een vrouw het slachtoffer is geworden van geweld en haar hulp inroept. “De vrouwenmoorden vinden niet zo maar plaats: ze vinden plaats vanwege de armoede, het ontbreken van bestrating en verlichting, vanwege de corruptie en de straffeloosheid, omdat het probleem niet bij de wortel wordt aangepakt.”

Esther Chávez Cano komt uit de middenklasse. Ze is een van de acht kinderen van Alberto Chávez, veehandelaar, en Guadelupe Cano, huisvrouw. Haar vader stierf toen ze drie en een half jaar oud was.  Ze is van kinds af aan gewend te knokken, ze studeerde af in de accountancy in 1963, had vervolgens diverse banen in het bedrijfsleven en kreeg uiteindelijk een directiefunctie. Op verzoek van een oude tante die stervend was in Ciudad Juárez, ging ze daar tijdelijk wonen en besloot vervolgens zich daar te vestigen, een beslissing die haar leven zou veranderen.

Toen ze naar Juárez kwam, een grensstad dichtbij El Paso, Texas, zag ze dat veel vrouwen uit het binnenland kwamen werken in de maquiladoras (assemblagefabrieken) en er de dood vonden door toedoen van hun echtgenoten of vriendjes die hun vrijheid niet tolereerden, of door seriemoordenaars wanneer ze uitgingen of naar hun werk gingen in de fabrieken die in een afgelegen, woestijnachtig gebied liggen. “De vrouwenmoorden zijn niet gestopt, hoewel de autoriteiten zeggen dat dit wel zo is”, zegt Chávez Cano. “Alleen het profiel is veranderd: tegenwoordig worden niet, zoals voorheen, jonge en mooie vrouwen vermoord, maar willekeurige vrouwen die daarna bij het vuil worden gegooid”.

Het helpt ook niet dat Juárez vandaag de dag veranderd is in een gebied zonder wetten waar de terreur is doorgedrongen tot alle sectoren van de maatschappij en waar de regering van president Calderón de strijd heeft aangebonden tegen de drugshandel. Alleen al in het afgelopen jaar werden ruim 1600 moorden gemeld, waarvan meer dan 100 vrouwen, op een totaal van 5500 in heel Mexico, meer dan het aantal Amerikaanse doden in de Irak oorlog. “We hebben een monster gecreëerd, en dat krijgen we nu niet meer onder controle”, zegt Esther Chávez.

De 48-jarige Trinidad Villigrana verzekert ons dat ze te midden van deze chaos en tragedies Esther Chavez heeft ervaren ‘als een moeder’. “Zij heeft mij geholpen om verder te gaan, om sterk te zijn”, zegt Villigrana, wier tienerdochter Celia Cruz in 1995 verdween na afloop van haar werk in een maquiladora en van wie ze tien jaar later een schedel toegestuurd kreeg die volgens de autoriteiten van haar dochter was. “Dankzij haar kreeg ik therapie van een psychologe, en ze hielp me met mijn kleinkinderen [kinderen van haar dochter Cruz]”.

Ook Oscar Máynez is Esther Chavez dankbaar; hij was tot 2002 het hoofd van de afdeling Forensisch onderzoek in de staat Chihuahua, waartoe Ciudad Juárez behoort, totdat hij stopte met zijn werk omdat hij, volgens zijn zeggen, weigerde valse bewijzen te produceren in de zaak tegen twee chauffeurs die door de overheid werden beschuldigd van de moord op 8 vrouwen. “Esther was de eerste die de wereld informeerde over het geweld en de straffeloosheid waaronder de vrouwen van Juárez lijden”, zegt Maynez. “Ze is integer, en voor niemand bang.”